Có bao giờ thầy cô cảm thấy mình bị mắc kẹt rất lâu sau khi một mối quan hệ kết thúc?

Mình từng có một người chị mà mình vô cùng trân trọng. Chị vừa là đồng nghiệp, vừa là một người tiền bối mà mình học được rất nhiều điều hữu ích từ chuyên môn đến lối sống.

Nhưng hơn hết, ở cạnh chị mình luôn có cảm giác mình được trở thành một cô em gái bé nhỏ. Mình cảm thấy được lắng nghe và thấu hiểu. Và đôi khi chỉ cần một cuộc trò chuyện ngắn với chị sau một thời gian dài không thường xuyên nói chuyện. Mình cũng cảm thấy lòng nhẹ hơn rất nhiều.

Mình từng nghĩ:

“À, chắc đây là kiểu mối quan hệ sẽ còn đồng hành với nhau rất lâu.”

Cho đến một ngày có một sự việc xảy ra khiến cả hai bắt đầu nhìn mọi thứ bằng những góc nhìn trái ngược. Không có ai hoàn toàn đúng. Cũng không có ai hoàn toàn sai.

Mặc dù sau cuộc trò chuyện đó, mình nhận ra có những mối quan hệ dù vẫn còn sự quý trọng dành cho nhau, nhưng năng lượng giữa hai người đã không còn đủ bình yên để tiếp tục như trước nữa.

Điều khiến mình buồn nhất không phải là một cuộc tranh cãi. Mà là cảm giác mình phải học cách chấp nhận rằng có những người từng khiến mình cảm thấy rất được yêu thương, nhưng không thể đi cùng mình mãi mãi.

Và rồi sau đó mình bắt đầu bị mắc kẹt trong rất nhiều suy nghĩ:

“Liệu mình có quá nhạy cảm không?”

“Có phải mình đã làm sai điều gì?”

“Hay mình nên cố chịu đựng thêm để giữ mối quan hệ này?”

Không biết đã bao giờ thầy cô cũng từng trải qua cảm giác giống như mình chưa?

Cảm giác hụt hẫng khi ngắt kết nối với một ai đó mà mình đã từng dành rất nhiều thời gian và tình cảm cho họ.

Mình từng mất rất nhiều thời gian để phục hồi sau những mối quan hệ đứt gãy như thế cho đến khi mình bắt đầu nhìn nó dưới góc nhìn khách quan hơn. Và có lẽ cũng nhờ chính những mối quan hệ đó mà bản thân mình cũng trưởng thành hơn rất nhiều.

Và mình nhận ra một mối quan hệ đổ vỡ thường không khiến chúng ta tổn thương ngay lập tức. Điều làm chúng ta đau lâu nhất lại là chuỗi phản ứng diễn ra bên trong mình sau sự kiện đó.

Và mình quan sát thấy mô thức diễn ra gồm: Sự kiện — Suy nghĩ (cách mình gán cho sự kiện) — Cảm xúc — Phản ứng

Trong tâm lý học, cảm xúc của chúng ta thường không đến trực tiếp từ sự kiện. Mà đến từ cách chúng ta diễn giải sự kiện đó.

Ví dụ: Một người im lặng hoặc rời đi, sự kiện đó vốn trung tính. Nhưng tâm trí mình bắt đầu diễn giải: “Họ không tôn trọng mình.”

“Mình không đủ tốt.” “Mình bị phản bội.” “Mọi thứ là lỗi của mình.” Và rồi cảm xúc đau đớn bắt đầu xuất hiện.

Nhà tâm lý học Carl Jung từng nói:

Cho đến khi bạn nhận thức được những điều vô thức bên trong mình, chúng sẽ điều khiển cuộc đời bạn và bạn sẽ gọi đó là số phận.

Điều đó có nghĩa là rất nhiều phản ứng của chúng ta thực ra không đến từ hiện tại mà đến từ những tổn thương cũ đang bị kích hoạt. Một lời từ chối hôm nay có thể chạm vào nỗi sợ bị bỏ rơi từ rất lâu. Một sự lạnh nhạt có thể kích hoạt cảm giác mình không đủ giá trị. Và khi đó chúng ta thường phản ứng bằng bản năng sinh tồn và những mô thức cũ được lặp lại.

Và sau rất nhiều lần loay hoay với những cảm xúc đó, mình nhận ra rằng điều quan trọng không phải là cố giữ một mối quan hệ bằng mọi giá. Điều quan trọng hơn là học cách đi qua một sự đổ vỡ mà không đánh mất chính mình.

Nên ở phần tiếp theo mình muốn chia sẻ lại một vài điều đã giúp mình bước qua những mối quan hệ đứt gãy nhẹ nhàng hơn (qua trải nghiệm cá nhân của mình).

Bước 1: Học cách im lặng trước khi phản ứng

Mình nhận ra có rất nhiều kiểu im lặng trong một mối quan hệ. Có sự im lặng để làm hài lòng người khác. Có sự im lặng vì tổn thương và đóng băng cảm xúc. Nhưng cũng có một kiểu im lặng khác im lặng chủ động để cảm nhận cảm xúc đang diễn ra màkhông bị đồng hóa với nó.

Đây là kiểu im lặng giúp mình không phản ứng ngay khi cảm xúc còn quá mạnh. Giúp hệ thần kinh được dịu lại trước khi đưa raquyết định. Giúp mình nhìn rõ cảm xúc thật của bản thân thay vì bị cuốn theo nỗi sợ và sự tổn thương nhất thời.

Nên thay vì cố gắng gồng lên để phản ứng hay giải quyết vấn đề ngay lập tức, mình học cách quay về ổn định cơ thể trước bằng cách: Tạm ngưng cuộc hội thoại và hít thở sâu, ngồi yên một lúc mà không cố tìm đáp án.

Bởi khi cơ thể bình an hơn, tâm trí mới đủ tỉnh táo để nhìn sự việc đúng bản chất.

Trong Phật học có một điều mình rất tâm đắc là "Tâm an, vạn sự an". Khi tâm còn động, mọi quyết định đều dễ xuất phát từ nỗi sợ

hơn là sự sáng suốt.”

Bước 2: Quan sát và loại rõ điều gì thuộc về mình và điều gì không thuộc về mình

(Nguồn: mindfulenough__ on Instagram)

Có một hình ảnh đơn giản mình rất thích minh họa gồm hai phần: “In my control” và “Out of my control”.

Mình không thể kiểm soát người khác nghĩ gì về mình, đối xử với mình ra sao, hay việc ai đó quyết định rời đi. Nhưng mình có thể lựa chọn cách mình phản ứng, cách mình đối thoại với chính mình, ranh giới mình thiết lập và cách mình chữa lành sau tổn thương.

Đây là bước giúp mình bớt đau rất nhiều. Mình bắt đầu tự hỏi

“Mình có đang cố kiểm soát điều vốn không thể kiểm soát không?”

Mình không thể ép ai đó hiểu mình. Không thể bắt người khác thay đổi. Nhưng mình có thể chịu trách nhiệm với cách mình phản ứng, ranh giới của mình và cách mình đối xử với chính bản thân sau tổn thương.

Bước 3: Bao dung với chính mình và tự hỏi sự kiện này đang dạy mình bài học nào?

Mình nhận ra rằng sau mỗi lần một mối quan hệ đổ vỡ, điều khiến mình kiệt sức nhất không phải chỉ là sự rời đi của đối phương. Mà là cảm giác tự trách móc bản thân quá nhiều. Nhưng rồi mình nhận ra có những mối quan hệ không kết thúc vì bản thân mình hay đối phương. Mà đơn giản là vì cả hai không còn phù hợp để tiếp tục đồng hành cùng nhau nữa.

Và thay vì chỉ cố phân định ai đúng ai sai, mình bắt đầu tự hỏi: “Sự việc này đang giúp mình nhìn ra điều gì bên trong bản thân?

Điều đó có tái hiện mô thức hành động hay sự tổn thương nào trong quá khứ không? Điều đó dạy mình bài học nào?”

Có thể mình đang học cách thiết lập ranh giới khi luôn cố gắng sống để làm hài lòng người khác thay vì sống là chính mình.

Có thể mình đang học cách ngừng tìm giá trị của bản thân từ sự công nhận của người khác vì tuổi thơ luôn khát khao được công nhận.

Có thể mình đang học cách tự đứng vững trên đôi chân của chính mình thay vì bị phụ thuộc vào người khác.

...

Đôi khi bài học lớn nhất không phải là giữ được một mối quan hệ mà là học được cách không đánh mất chính mình khi kết thúc mối quan hệ đó.

Bước 4: Học cách thiết lập ranh giới để bảo vệ bản thân

Mình nhận ra trưởng thành không phải là giữ được tất cả các mối quan hệ mà là biết mối quan hệ nào cần tiếp tục và mối quan hệ nào cần dừng lại.

Có những lúc mình chọn im lặng rời đi không phải vì yếu đuối. Mà vì hiểu rằng có những cuộc đối thoại càng kéo dài càng làm cả hai thêm tổn thương.

Cũng có lúc mình chọn nói ra suy nghĩ của mình lần cuối không phải để thắng thua, cũng không phải kỳ vọng người khác thay đổi. Mà để thiết tái thiết lập ranh giới cho chính mình và kết thúc một vòng lặp cũ. Để mình không tiếp tục ở lại trong một mối quan hệ chỉ vì sợ mất đi ai đó.

Và rồi mình nhận ra ranh giới không phải là bức tường để đẩy người khác ra xa hay thể hiện sự lạnh lùng mà nó là tấm khiên chắn giúp mình bảo vệ sự bình an bên trong.

Nếu thầy cô cũng đang học cách thiết lập ranh giới để bảo vệ năng lượng, thu hút các mối quan hệ chất lượng hơn, thầy cô có thể tham gia cộng đồng My Teaching Flow để cùng đồng hành trong khóa học “Tự tin sống là chính mình” tại đây: My Teaching Flow Community

Bước 5: Ra quyết định với mối quan hệ và chấp nhận sự kết thúc

Ra quyết định với mối quan hệ và chấp nhận rằng có những người chỉ đi cùng mình trong một giai đoạn của cuộc đời có lẽ cũng là bước khó khăn nhất đối với mình.

Bởi sâu bên trong, mình thường mong những mối quan hệ mình trân trọng sẽ ở lại mãi mãi.

Nhưng rồi mình nhận ra một điều mà Phật học gọi là “vô thường”. Mọi thứ trong cuộc sống đều thay đổi. Cảm xúc thay đổi. Con người thay đổi. Các mối quan hệ cũng thay đổi.

Có những người từng rất thân thiết nhưng bỗng dần trở nên xa cách. Có những người từng rất hiểu mình nhưng rồi không còn nhìn cuộc sống bằng cùng một góc nhìn nữa.

Và điều đau nhất đôi khi không phải là sự thay đổi đó mà là việc mình cố chống lại nó. Cố níu kéo hay suy nghĩ về người đã không còn phù hợp chỉ vì sợ mất đi cảm giác quen thuộc.

Sau tất cả mình nhận thức được có những người xuất hiện không phải để đi cùng mình cả đời. Mà để giúp mình hiểu hơn về bản thân, về giới hạn, về nhu cầu cảm xúc và về cách yêu thương chính mình.

Có những mối quan hệ không sinh ra để kéo dài mãi mãi. Mà để hoàn thành một bài học nào đó trong hành trình trưởng thành của mình. Một mối quan hệ kết thúc không đáng sợ như chúng ta tưởng. Điều đáng sợ hơn là đánh mất sự bình an của chính mình chỉ để cố giữ một điều vốn đã không còn phù hợp.

Và biết đâu…

Sau một sự kết thúc, điều xuất hiện không chỉ là mất mát. Mà còn là một cơ hội mà vũ trụ đem đến giúp mình tạo khoảng trống đủ yên tĩnh để mình hiểu hơn về chính mình. Đủ rộng để những mối quan hệ phù hợp hơn cùng tần số có cơ hội bước vào.

Đinh Hải Anh